🇬🇧 EN

Small and medium-sized enterprises (SMEs) outside the IT sector are now facing the challenge of a global technological revolution. Digitalisation, artificial intelligence, the energy transition and tokenisation — these trends are reshaping the business landscape worldwide. For companies in Europe and the MENA region (Middle East and North Africa), including especially Poland, keeping up with these changes is essential to remain competitive. So how can a company outside the IT sector prepare for the upcoming technological revolution? Below we outline the key areas of transformation, backed by current data, examples from non-IT sectors and a practical model for gradual adaptation.

Modernising Skills and Digital Readiness of SMEs

The first pillar of preparation is the development of digital skills within the company and achieving so-called digital readiness — the ability to effectively use new technologies. Unfortunately, many SMEs are still lagging behind. In Poland, as many as 75% of companies report a low level of digitalisation, and around 40% are completely digitally excluded. These figures place Poland at the bottom of EU digital economy rankings. Similar challenges exist in parts of the MENA region, although many of these countries are rapidly investing in digital infrastructure. Strategies such as Saudi Vision 2030 and the UAE AI Strategy 2031 strongly emphasise the development of digital competencies and technological infrastructure.

The barriers to upskilling employees are primarily: limited training budgets, a shortage of qualified IT specialists and low digital proficiency among staff. As a result, many entrepreneurs who understand the importance of digitalisation still treat it more as a cost than as an investment — which is a major strategic mistake. Research shows that companies with higher digital maturity achieve better productivity and innovation.

What to do?

The key is investing in people: training in the use of new tools, digital skills development programmes, and hiring or nurturing digital leaders within the organisation. More and more initiatives support SMEs in this area. In Poland, programmes such as Biznesmax (by Bank Gospodarstwa Krajowego) provide guarantees for technological investment loans (totalling ~PLN 2.6 billion so far) and European Digital Innovation Hubs (EDIH) offer consulting and training. At the EU level, goals are ambitious — by 2030, 90% of European SMEs should reach at least a basic level of digital intensity (i.e. use essential IT tools). This means that virtually every company should adopt digital solutions — from simple office systems to advanced platforms depending on the industry.

In the MENA region, awareness of the need for digitalisation is also growing. According to a Mastercard report, the most agile and “tech-forward” small firms are the ones with the greatest chances to accelerate growth and enter new markets. Digital tools help them streamline operations, reduce costs and compete with larger players. However, the degree of digitalisation varies significantly across the world — for example, in the UAE, SMEs already account for ~37% of retail turnover and the share of e-commerce continues to grow year by year, while in other countries the share is much lower. This clearly shows that companies which modernise their digital skills faster gain a competitive edge.

Example (Poland, manufacturing):

According to a recent Comarch report, Polish industrial SMEs score an average of only 4.6 out of 10 in the digital maturity index — the lowest among all sectors (logistics: 5.9; services: 5.2). As many as 34% of small manufacturersare trapped in what is described as a “digital jungle” — their technology implementations are fragmented, chaotic and inconsistent. This means, for example, that they have introduced individual solutions (such as a CNC machine or a simple warehouse management system), but lack integration into one coherent system. This lack of a holistic digital vision often stems from low competencies and awareness. Meanwhile, companies that have chosen structured digitalisation (such as implementing ERP or training staff in data analytics) are seeing significant improvements. Experts emphasise that digitalisation is a process, not a one-off project — it begins with strengthening skills and basic tools and ends with an advanced transformation of the entire organisation.

Preparing Processes, Structures and Decision-Making for Artificial Intelligence

Artificial intelligence (AI) is one of the key engines of today’s technological revolution. Its implementation can radically improve how companies operate — from automating repetitive tasks to intelligent customer service, data analysis and forecasting. However, preparing a company for AI requires more than purchasing software. It is essential to adapt processes, organisational structures and decision-making mechanisms in order to fully leverage its potential.

Currently, the use of AI in European SMEs is still in its infancy. For example, in Poland only around 4% of enterprises use AI solutions (EU average: ~8%; leader — South Korea: 28%). This enormous gap shows how many companies are not yet ready for AI. The reasons include: lack of data or poor data quality, shortage of AI experts and a company culture where decisions are based on intuition rather than data. Introducing AI often requires changing this mindset — management must learn to trust insights generated by algorithms and make decisions based on data. This also requires appropriate data governance structures (e.g. collecting and preparing data for analysis) and AI-aware procedures (e.g. decisions guided by model recommendations).

Start small:

Experts advise introducing AI through pilot projects in selected areas. Common starting points include customer service and sales. Many SMEs in the MENA region began exactly this way: AI chatbots and assistants replying to customer inquiries, recommending products or automating order processing. These tools are now available even to small firms — thanks to affordable no-code platforms and cloud services. The results are measurable: companies report increased productivity, fewer tedious tasks for employees, removal of process bottlenecks and faster decision-making. Moreover, customer experience improves significantly — AI enables faster, more personalised service, which is especially important in the young, digitally demanding societies of many Arab countries.

Example (customer service, public sector):

In Kuwait, the Ministry of Education implemented an AI assistant called “Chat with Hamad” in 2025 to support communication with students, teachers and parents. Within the first month, the system processed over 16,000 pages of documents and handled half a million conversations with users. This demonstrates the enormous scalability and efficiency that a well-implemented AI system can provide. If a public institution can achieve such results, similar benefits are definitely within reach for SMEs — provided the implementation is tailored to their specific needs.

To ensure the success of such projects, a company must prepare its internal structures: create teams that combine business experts with data analysts, introduce oversight procedures (human in the loop) and address ethical and legal issues. Long-term, AI adoption is not merely a technological upgrade — but a mindset change. The greatest risk is inaction — companies delaying implementation may never catch up with competitors who are already optimising with AI.

In summary: to prepare your organisation for AI, identify areas where AI can deliver quick wins, run a pilot project, build employees’ data and analytical skills in parallel, and use pilot results to improve processes. Then scale AI solutions across departments, ensuring alignment with business goals and proper oversight.

Energy Diversification as a Foundation of Competitive Advantage

The third key area of transformation is energy. The global technological revolution runs in parallel with the energy transition — the shift to renewable sources, increased efficiency and climate neutrality. For SMEs, energy diversification — using different, stable and clean sources — can become a pillar of competitiveness. Why? Because it provides lower and more predictable operating costs, greater resilience to crises and a stronger brand reputation.

Recent years have shown the importance of this topic very clearly. The European energy crisis of 2022 (a dramatic increase in gas and electricity prices) hit small businesses particularly hard. Many SMEs were forced to scale down operations or raise prices. Meanwhile, companies that had previously invested in efficiency or their own renewables (e.g. rooftop solar) weathered the crisis much better. The International Energy Agency highlights that even simple measures, such as an energy audit, can yield 18% energy savings, while implementing an energy management system can add another 10–17% reduction. Every kilowatt-hour saved is money that can be reinvested into business development.

Energy diversification includes, among other things, integrating renewable energy sources into the company’s energy mix. This may involve switching to a green tariff or investing in a micro-installation (solar panels, small wind turbines). Benefits include:

• Cost stability — renewable energy is not dependent on the fluctuations of fossil fuel markets.
• Lower bills — renewable technologies have become significantly cheaper, making investments profitable faster.
• Brand value — consumers increasingly prefer sustainable brands; 60% declare they choose environmentally responsible products.

Example (tourism, USA):

Legacy Vacation Resorts, a small chain of resorts, suffered losses due to wildfires and hurricanes. In response, the owners decided to fundamentally change their business model — shifting to renewable energy and maximising efficiency. As the CEO stated: “We’re moving to renewables and saving energy because these actions save us money and guarantee our future.” The initial investment in solar panels, heat pumps and building insulation significantly reduced operating costs and protected the business from future crises. What seemed like an expense turned out to be the best insurance policy.

Example (food production, winery):

Clif Family Winery & Farm in California installed solar panels, switched to 100% wind and solar energy and introduced innovative practices such as using sheep instead of tractors for weed control — reducing fuel consumption and emissions. The company also encouraged its suppliers to use green energy. As a result, Clif Family Winery reduced operational costs by 40–50%, and created new revenue streams (e.g. “solar honey” produced on solar farm land). This shows how energy transformation can go hand in hand with business innovation.

Strategic tip:

Begin with an energy audit — understand where and how your company uses energy. Many quick wins can typically be found: heating optimisation, better insulation, shutting down unused machines. Savings of 10–30% are often achievable. Then explore diversification options: installing panels, switching to green tariffs, investing in storage or biogas. Grants and subsidies for SMEs exist in many countries — including Poland and MENA states.

Tokenisation — A New Tool for Financing and Expansion

Another phenomenon of the technological revolution is tokenisation — using blockchain to represent real-world assets or rights in the form of digital tokens. Though highly technical in nature, tokenisation can become a breakthrough financing tool for SMEs outside IT, opening access to capital and global markets.

What is tokenisation?

It is the process of converting an asset — a company share, property, product or even future revenue — into a digital token recorded on a blockchain. Such a token represents a specific value or right, similar to a share, bond or share of profit, but can be easily divided into small parts and transferred worldwide almost instantly.

Why does it matter for SMEs?

Traditionally, small businesses have limited options for raising capital: bank loans are expensive, attracting stock-market investors is difficult, and venture capital focuses primarily on tech startups. Tokenisation acts as a “shortened IPO path” — allowing companies to raise funds globally while bypassing many regulatory barriers and costs associated with a traditional listing. For firms too small for the stock exchange but wanting to avoid venture capital dominance, tokenisation becomes a set of “backdoor financing opportunities”.

Examples:

• Tokenised gold — allows fractional ownership of gold via tokens, protecting value against inflation and enabling small-ticket investment.
• Tokenised real estate — shares in property projects issued as tokens, increasing liquidity and opening the market to global micro-investors.
• SME equity tokens — allowing SMEs in jurisdictions like the UAE, Singapore or Liechtenstein to issue digital shares without excessive bureaucracy.

Of course, tokenisation carries risks — mainly regulatory and trust-related. Legal frameworks in Europe are still evolving and fragmented. Nevertheless, the EU has launched the “Tokenise Europe 2025” initiative to harmonise regulations and support adoption. In Poland, early signs of this trend include tokenised real estate and equity crowdfunding using blockchain.

What can SMEs gain?

New sources of capital, greater liquidity, access to global investors and the ability to monetise assets previously difficult to sell. Tokenisation can also support international expansion — tokens are naturally borderless.

A Three-Phase Model of Technological Adaptation: From Awareness to Transformation

Given the broad scope of changes — from skills to AI, energy and financing — SMEs need a structured roadmap. We propose a three-stage model of technological adaptation:

1. Awareness — I know I need to change.
2. Point implementations (pilots) — I test and learn on a small scale.
3. Systemic transformation — I transform comprehensively.

Phase 1: Awareness

Understanding which technologies affect your sector and what risks inaction poses. Activities include training, participation in conferences, observing competitors and assessing customer expectations. At this stage, the company should conduct an honest audit of competencies, resources and digital maturity.

Phase 2: Pilot implementations

Choose a specific area offering high potential value and run a pilot project — CRM, IoT sensors, an online store, AI chatbot, etc. Measure results. Avoid the trap of “partial digitalisation” where unintegrated solutions create a “digital jungle”.

Phase 3: Systemic transformation

Rebuild processes end-to-end using modern technologies. Introduce ERP, MES/SCADA, BI, integrated data, automation and AI. Become a data-driven organisation with a culture of innovation and continuous improvement.

This model can be repeated cyclically as new technologies appear.

Measuring Technological and Strategic Readiness

To ensure progress, firms must regularly assess their readiness:

• Audits and digital maturity assessments (e.g. EDIH, PFR Digital Maturity Test).
• Key KPIs: % of digitised processes, % of digitally trained employees, share of digital revenue, energy use per unit, etc.
• Benchmarking against competitors and global leaders.
• Certifications: ISO standards, digital skills certifications, cybersecurity compliance.
• Continuous monitoring: annual strategic technology reviews.

Measurement is not the goal itself — it is a tool to identify weaknesses and guide improvements.

Conclusion

The global technological revolution will impact every sector — from agriculture to manufacturing, services and retail. For SMEs outside the IT sector, it may seem overwhelming, but it also offers a chance for breakthrough growth. The key is a proactive approach: investing in people and skills, experimenting wisely with new technologies and planning transformation strategically.

Companies in Poland, Europe and the MENA region that modernise competencies, implement AI, secure diverse energy sources and explore innovative financing tools like tokenisation will be the ones shaping the market tomorrow. As examples show, even traditional businesses can successfully adopt cutting-edge technologies when done thoughtfully and strategically.

The most important thing is to avoid paralysis. Begin with small steps, learn continuously and move steadily from awareness to pilots and eventually to full transformation. With this approach, the global technological revolution becomes not a threat, but a catalyst for sustainable growth and competitive advantage.

Join to our newsletter

🇵🇱 PL

Jak przygotować firmę na globalną rewolucję technologiczną

Małe i średnie przedsiębiorstwa (MŚP) spoza sektora IT stają dziś przed wyzwaniem globalnej rewolucji technologicznej. Cyfryzacja, sztuczna inteligencja, transformacja energetyczna czy tokenizacja – te trendy zmieniają krajobraz biznesowy na całym świecie. Dla firm z Europy i regionu MENA (Bliski Wschód i Afryka Północna), w tym szczególnie w Polsce, nadążanie za zmianami jest warunkiem utrzymania konkurencyjności. Jak zatem przygotować firmę spoza branży IT na nadchodzącą rewolucję technologiczną? Poniżej przedstawiamy kluczowe obszary transformacji, wsparte aktualnymi danymi, przykładami spoza sektora IT oraz praktycznym modelem stopniowej adaptacji.

Modernizacja kompetencji i cyfrowa gotowość MŚP

Pierwszym filarem przygotowań jest rozwój kompetencji cyfrowych w firmie oraz osiągnięcie tzw. digital readiness, czyli gotowości do wykorzystania technologii. Niestety, wiele MŚP wciąż pozostaje w tyle. W Polsce aż 75% firm deklaruje niski poziom cyfryzacji, a około 40% jest całkowicie wykluczonych cyfrowo. Takie dane plasują Polskę w ogonie unijnych rankingów gospodarki cyfrowej. Podobne wyzwania występują w części krajów MENA, choć region ten dynamicznie inwestuje w infrastrukturę cyfrową. Przykładowo, strategie takie jak Saudi Vision 2030 czy UAE AI Strategy 2031 mocno stawiają na rozwój kompetencji cyfrowych i infrastruktury technologicznej.

Barierami w modernizacji kompetencji pracowników bywają przede wszystkim: ograniczone finansowanie szkoleń, deficyt wykwalifikowanych kadr IT oraz niski poziom umiejętności cyfrowych wśród załogi. W rezultacie wielu przedsiębiorców świadomych znaczenia cyfryzacji wciąż traktuje ją bardziej jako koszt niż inwestycję – co jest poważnym błędem strategicznym. Tymczasem badania pokazują, że firmy o wyższej dojrzałości cyfrowej osiągają lepszą produktywność i innowacyjność.

Co robić? Kluczem jest inwestycja w ludzi: szkolenia z obsługi nowych narzędzi, programy podnoszenia kompetencji cyfrowych oraz zatrudnianie lub rozwój cyfrowych liderów w organizacji. Coraz więcej inicjatyw wspiera MŚP w tym zakresie. W Polsce powstają programy jak Biznesmax Banku Gospodarstwa Krajowego, gwarantujące kredyty na inwestycje technologiczne (do tej pory uruchomiono środki rzędu 2,6 mld zł), a także Centra Innowacji Cyfrowych (EDIH) oferujące doradztwo i szkolenia. Również na poziomie unijnym cele są ambitne – do 2030 r. 90% europejskich MŚP ma osiągnąć co najmniej podstawowy poziom cyfrowej intensywności(wykorzystywać podstawowe narzędzia IT). Oznacza to, że niemal każda firma powinna wprowadzić do codziennej działalności rozwiązania cyfrowe, od prostych systemów biurowych po bardziej zaawansowane platformy w zależności od branży.

W regionie MENA świadomość potrzeby cyfryzacji również rośnie. Jak zauważa raport Mastercard, najbardziej elastyczne i “tech-forward” małe firmy mają największe szanse na przyspieszenie wzrostu i zdobycie nowych rynków. Cyfrowe narzędzia pozwalają im usprawniać operacje, obniżać koszty i konkurować z większymi graczami. Nierównomierność cyfryzacji MŚP na świecie jest jednak duża – np. w Zjednoczonych Emiratach Arabskich MŚP generują już ~37% obrotów detalicznych, a udział e-commerce w sprzedaży MŚP rośnie z roku na rok, podczas gdy w innych krajach udział ten jest znacznie niższy. To pokazuje, że firmy, które szybciej modernizują kompetencje cyfrowe, zyskują przewagę konkurencyjną nad resztą.

Przykład (Polska, produkcja): Według najnowszego raportu Comarch, polskie przemysłowe MŚP osiągają średnio jedynie 4,6 pkt na 10 w indeksie dojrzałości cyfrowej, najniżej spośród sektorów (dla porównania logistyka: 5,9; usługi: 5,2). Aż 34% małych firm produkcyjnych tkwi w stanie określanym jako “cyfrowa dżungla” – ich wdrożenia technologii są fragmentaryczne, chaotyczne i niespójne. Oznacza to np., że wprowadzono pojedyncze rozwiązania (jak maszynę CNC czy prosty system do zarządzania magazynem), ale brakuje integracji w jeden spójny system. Ten brak całościowej wizji cyfrowej wynika często z niedostatku kompetencji i świadomości. Firmy, które jednak postawiły na uporządkowaną cyfryzację (np. wdrożenie ERP, przeszkolenie pracowników z analizy danych), notują znaczące usprawnienia. Eksperci podkreślają, że cyfryzacja to proces, nie jednorazowy projekt – zaczyna się od wzmocnienia kompetencji ludzi i podstawowych narzędzi, a kończy na zaawansowanej transformacji całej organizacji. O tym więcej w dalszej części artykułu.

Przygotowanie procesów, struktur i decyzji do pracy ze sztuczną inteligencją

Sztuczna inteligencja (AI) to jeden z motorów globalnej rewolucji technologicznej. Jej implementacja może diametralnie usprawnić funkcjonowanie firm – od automatyzacji powtarzalnych zadań, przez inteligentną obsługę klienta, po analizę danych i prognozowanie. Jednak przygotowanie firmy na AI wymaga czegoś więcej niż zakupu oprogramowania. Konieczne jest dostosowanie procesów, struktury organizacyjnej i sposobu podejmowania decyzji, aby w pełni wykorzystać potencjał sztucznej inteligencji.

Obecnie wykorzystanie AI w europejskich MŚP dopiero raczkuje. Dla przykładu, w Polsce tylko około 4% przedsiębiorstw używa rozwiązań AI (dla porównania: średnia w UE ~8%, a lider – Korea Południowa – 28%). Ten ogromny dystans pokazuje, jak wiele firm nie jest jeszcze gotowych na pracę z AI. Przyczyny to m.in. brak danych lub ich słaba jakość, niedobór specjalistów od AI, a także kultura organizacyjna, w której decyzje opierają się na intuicji i doświadczeniu, a nie analizie danych. Wprowadzenie AI wymaga często zmiany tej kultury – kierownictwo musi zaufać wnioskom płynącym z algorytmów i podejmować decyzje w oparciu o dane. Niezbędne są więc odpowiednie struktury zarządzania danymi (np. gromadzenie i przygotowanie danych do analizy) oraz procedury uwzględniające AI (np. decyzje korygowane rekomendacjami modeli AI).

Zacznij od małej skali: Eksperci radzą, by oswajanie organizacji z AI rozpocząć od pilotażowych wdrożeń w konkretnych obszarach. Często wybieranym polem jest obsługa klienta lub sprzedaż. Wiele firm MŚP w regionie MENA zaczęło właśnie od tego: chatboty i asystenci AI odpowiadający na pytania klientów, rekomendujący produkty czy automatyzujący obsługę zamówień. Takie rozwiązania są dziś dostępne także dla małych firm – pojawiły się tanie platformy no-code i narzędzia w chmurze, dzięki którym nawet firma bez rozbudowanego działu IT może wdrożyć AI. Efekty są mierzalne: firmy raportują wzrost produktywności, mniej żmudnych zadań dla personelu, likwidację wąskich gardeł w procesach oraz szybsze podejmowanie decyzji. Co ważne, poprawia się też doświadczenie klientów – AI potrafi zapewnić szybszą i bardziej spersonalizowaną obsługę, co ma znaczenie np. w młodych, cyfrowo wymagających społeczeństwach krajów arabskich.

Przykład (obsługa klienta, sektor publiczny): W Kuwejcie tamtejsze Ministerstwo Edukacji wdrożyło w 2025 r. AI-owego asystenta o nazwie „Chat with Hamad” do komunikacji ze studentami, nauczycielami i rodzicami. W ciągu pierwszego miesiąca system ten przetworzył ponad 16 tysięcy stron dokumentów i odbył łącznie pół miliona konwersacji z użytkownikami. To pokazuje, jak ogromną skalowalność i wydajność może zapewnić dobrze zaimplementowany asystent AI. Skoro instytucja publiczna potrafiła osiągnąć taką efektywność dzięki AI, to podobne korzyści są w zasięgu MŚP – oczywiście przy wdrożeniach dostosowanych do ich specyfiki.

Aby takie projekty zakończyły się sukcesem, firma musi przygotować struktury wewnętrzne. W praktyce oznacza to powołanie zespołów łączących ekspertów biznesowych z analitykami danych, ustanowienie procedur nadzoru nad działaniem AI (tzw. human in the loop – człowiek monitorujący rekomendacje AI) oraz zadbanie o kwestie etyczne i prawne. Długoterminowo wdrożenie AI to nie tylko kwestia technologii, lecz również zmiany mentalności. Jak trafnie ujął to jeden z praktyków: zaadaptowanie AI to nie tylko aktualizacja techniczna – to zmiana sposobu myślenia w firmie. Największym ryzykiem staje się bierność – firmy zwlekające z wdrożeniem mogą nie dogonić konkurencji, która usprawniła się dzięki AI. Rządy w regionie MENA zdają sobie z tego sprawę – np. Arabia Saudyjska i ZEA silnie zachęcają lokalne firmy do sięgania po AI w ramach strategicznych programów rozwoju gospodarczego.

Podsumowując, by przygotować organizację na AI, zidentyfikuj obszary, gdzie AI przyniesie szybkie wygrane (quick wins), przeprowadź tam pilotaż, równolegle buduj kompetencje zespołu w zakresie danych i analizy, a wyniki pilotażu wykorzystaj do ulepszenia procesów. Następnie skaluj rozwiązania AI na kolejne działy, mając na uwadze spójność z celami biznesowymi i konieczność nadzoru. Takie stopniowe podejście pozwoli Twojej firmie płynnie wejść w erę sztucznej inteligencji.

Dywersyfikacja energetyczna jako fundament przewagi konkurencyjnej

Trzecim kluczowym obszarem transformacji jest energia. Globalna rewolucja technologiczna odbywa się równolegle z transformacją energetyczną – przejściem ku odnawialnym źródłom energii (OZE), zwiększaniu efektywności energetycznej i neutralności klimatycznej. Dla MŚP dywersyfikacja energetyczna – czyli korzystanie z różnych, stabilnych i czystych źródeł energii – może stać się fundamentem przewagi konkurencyjnej. Dlaczego? Ponieważ zapewnia niższe i bardziej przewidywalne koszty operacyjne, większą odporność na kryzysy oraz lepszy wizerunek marki.

Ostatnie lata dobitnie pokazały znaczenie tego tematu. Kryzys energetyczny w Europie w 2022 r. (gwałtowny wzrost cen gazu i prądu) uderzył szczególnie mocno w małe firmy, które nie miały rezerw ani alternatywnych źródeł zasilania. Wiele MŚP zmuszonych było ograniczać produkcję czy podnosić ceny. Z drugiej strony, przedsiębiorstwa które wcześniej zainwestowały w efektywność lub własne źródła OZE (np. panele fotowoltaiczne na dachach) przetrwały ten okres znacznie lepiej. Międzynarodowa Agencja Energetyczna zwraca uwagę, że nawet proste działania jak audyt energetyczny mogą przeciętnie przynieść 18% oszczędności energii, a wdrożenie systemu zarządzania energią – kolejne 10–17% redukcji zużycia. Każda zaoszczędzona kilowatogodzina to więcej środków na rozwój biznesu.

Dywersyfikacja źródeł oznacza m.in. włączenie odnawialnych źródeł energii do miksu firmy. Może to być przejście na zieloną taryfę u dostawcy prądu lub inwestycja we własną mikroinstalację (np. fotowoltaikę, małą turbinę wiatrową). Jakie korzyści to daje? Po pierwsze, stabilizację kosztów. W przeciwieństwie do paliw kopalnych, gdzie ceny zależą od geopolityki i rynków, energia ze słońca czy wiatru ma koszty przewidywalne – inwestujesz raz w instalację, a potem cieszysz się tanią energią przez lata. Dzięki temu biznes jest zabezpieczony przed gwałtownymi skokami cen paliw. Po drugie, obniżenie rachunków. Ceny technologii OZE mocno spadły – np. koszt fotowoltaiki zwraca się coraz szybciej, a nadwyżkę wyprodukowanego prądu można sprzedać do sieci lub wykorzystać do ładowania floty elektrycznej. Po trzecie, poprawa wizerunku. Konsumenci przywiązują coraz większą wagę do ekologii – aż 60% deklaruje, że aktywnie wybiera zrównoważone marki i produkty. Firma zasilana zieloną energią pokazuje, że dba o środowisko, co przyciąga klientów i buduje zaufanie. Nie bez powodu coraz więcej korporacji wymaga od swoich dostawców (często MŚP) działań pro-klimatycznych.

Przykład (turystyka, USA): Sieć niewielkich ośrodków wypoczynkowych Legacy Vacation Resorts na własnej skórze doświadczyła wpływu zmian klimatycznych i cen energii. Po stratach spowodowanych pożarami i huraganami właściciele podjęli decyzję o gruntownej zmianie podejścia: przejściu na odnawialne źródła energii i maksymalnym zwiększeniu efektywności energetycznej swoich obiektów. Jak przyznaje prezes LVR, "przestawiamy się na OZE i oszczędzanie energii, bo te działania oszczędzają nam pieniądze i zapewniają przyszłość biznesu". Innymi słowy – inwestycja w panele słoneczne, pompy ciepła, lepszą izolację budynków od razu przełożyła się na niższe koszty operacyjne, a jednocześnie chroni firmę przed skutkami kolejnych kryzysów energetycznych czy klimatycznych. To, co początkowo wydawało się wydatkiem, okazało się najlepszym ubezpieczeniem działalności.

Przykład (produkcja żywności, winnica): Clif Family Winery & Farm z Kalifornii – niewielka winnica i firma spożywcza – postanowiła stać się pionierem zrównoważonego podejścia w swojej branży. W ramach planu klimatycznego firma zainstalowała panele fotowoltaiczne, przechodząc na zasilanie w 100% z energii wiatrowej i słonecznej, a także wdrożyła nietypowe innowacje: do zwalczania chwastów w winnicy zatrudniła… owce zamiast ciągników. Ten sprytny zabieg ograniczył zużycie paliwa i emisje, jednocześnie obniżając koszty. Co więcej, firma zaczęła inspirować swoich partnerów – namówiła lokalnych dostawców opakowań na korzystanie z zielonej energii. W efekcie Clif Family Winery nie tylko obniżyła koszty operacyjne o ok. 40–50% dzięki mniejszym rachunkom za prąd i paliwo, ale też stworzyła nową linię przychodów – np. miód “słoneczny” wytwarzany na terenach farm solarnych. Ten przykład pokazuje, że transformacja energetyczna może iść w parze z innowacyjnością biznesową. Dla MŚP nawet proste kroki, jak wymiana oświetlenia na LED czy lepszy monitoring zużycia energii, potrafią dać natychmiastowe oszczędności i zwiększyć odporność firmy.

Wskazówka strategiczna: Zacznij od audytu energetycznego – zrozum, ile energii i na co zużywa Twoja firma. Często znajdzie się wiele „szybkich wygranych”, np. optymalizacja ogrzewania, uszczelnienie budynku czy wyłączenie nieużywanych maszyn może obniżyć rachunki nawet o 10–30%. Następnie sprawdź, czy możesz zdywersyfikować źródła: czy są możliwości instalacji paneli, podpisania umowy na zieloną energię, zakupu agregatu biogazowego itd. W wielu krajach (także w Polsce i państwach MENA) istnieją granty, ulgi lub tanie kredyty na OZE dla firm. Dywersyfikując energię dziś, jutro Twoja firma może działać taniej, stabilniej i z czystym sumieniem – z korzyścią dla biznesu i środowiska.

Tokenizacja – nowe narzędzie finansowania i ekspansji

Kolejnym zjawiskiem rewolucji technologicznej jest tokenizacja – zastosowanie technologii blockchain do reprezentowania realnych aktywów lub praw w formie cyfrowych tokenów. Choć brzmi to technicznie, w praktyce może stać się przełomowym narzędziem finansowania dla MŚP spoza sektora IT, otwierając dostęp do kapitału i nowych rynków.

Czym jest tokenizacja? To proces, w którym np. udział w firmie, nieruchomość, produkt czy nawet przyszłe przychody zamienia się na cyfrowy token zapisany w rozproszonej bazie danych (blockchain). Taki token reprezentuje określoną wartość lub prawo – podobnie jak akcja, obligacja lub udział w zysku – ale może być łatwo podzielony na mniejsze części i transferowany globalnie niemal w czasie rzeczywistym. Dla przedsiębiorców oznacza to możliwość sprzedania “kawałków” swojego biznesu lub aktywów szerokiemu gronu inwestorów, bez konieczności pełnego wejścia na giełdę czy korzystania z pośredników finansowych.

Dlaczego to ważne dla MŚP? Tradycyjnie małe firmy miały ograniczone możliwości zdobycia kapitału na rozwój – kredyt bankowy bywa trudnodostępny lub drogi, inwestorów giełdowych zainteresować trudno, a fundusze VC koncentrują się głównie na spółkach technologicznych i startupach. Tokenizacja to pewien „skrócony kurs IPO” – pozwala pozyskać środki od inwestorów rozproszonych po świecie, omijając część barier regulacyjnych i kosztów, które towarzyszyłyby klasycznemu debiutowi giełdowemu. Jak zauważa portal crypto.news, dla firm zbyt małych na giełdę, a chcących uniknąć dyktatu funduszy VC, tokenizacja staje się „tylnymi drzwiami” do finansowania – dając dostęp do szerokiej puli inwestorów bez nadmiernej utraty kontroli nad firmą.

Przykłady zastosowań: Już dziś na świecie obserwujemy ciekawe przypadki tokenizacji w sektorach tradycyjnych:

• Tokenizacja złota: W krajach borykających się z wysoką inflacją i ograniczonym dostępem do bankowości (wiele rynków w Afryce czy Azji) wprowadzono tokeny powiązane 1:1 ze złotem. Dają one inwestorom (w tym drobnym przedsiębiorcom) możliwość zakupu ułamkowej części sztabki złota w formie tokenu, co chroni wartość kapitału przed inflacją i pozwala inwestować bezpośrednio z telefonu. Przykładowo, osoba dysponująca równowartością 100 USD może nabyć token odpowiadający takiej wartości złota, choć normalnie to kwota za mała na tradycyjny zakup złota inwestycyjnego. Z perspektywy firm fintech dostarczających to rozwiązanie – stworzenie tokena opartego na złocie otworzyło nowy rynek klientów i kapitału, wcześniej wykluczonych z inwestycji w kruszce.
• Tokenizacja nieruchomości: W Europie i na Bliskim Wschodzie eksperymentuje się z platformami, na których udziały w projektach nieruchomościowych (np. budowa biurowca czy osiedla) są emitowane jako tokeny. Taki token może dawać prawo do części zysków z wynajmu lub sprzedaży. Korzyść? Inwestor globalny może wejść nawet niewielką kwotą, a deweloper zdobywa kapitał od szerszego grona inwestorów niż tradycyjnie. W Szwajcarii w ramach piaskownicy regulacyjnej uruchomiono platformę, która pozwala emitować, handlować i nawet zaciągać kredyt pod zastaw tokenizowanych udziałów w funduszu nieruchomości. W efekcie zwiększa się płynność rynku – coś, co dotąd było “zamrożone” na lata (kapitał w budynkach), staje się bardziej płynne i dostępne dla mniejszych graczy.
• SME equity tokens: W niektórych jurysdykcjach (np. w Singapurze, Zjednoczonych Emiratach Arabskich czy na wyspach typu Liechtenstein) małe i średnie firmy mogą emitować tokeny udziałowe reprezentujące część kapitału spółki. Inwestor kupujący taki token staje się de facto udziałowcem (ma np. prawo do dywidendy), a firma pozyskuje środki na rozwój. Co istotne, często omija się przy tym zbędną biurokrację – w porównaniu do Europy czy USA prawo w tych krajach dopuszcza takie emisje bez skomplikowanych prospektów emisyjnych, o ile zbierana kwota jest poniżej pewnego progu. To sprawia, że tokenizacją interesują się już nie tylko fintechy, ale też np. firmy z branży surowcowej czy producenci dóbr luksusowych (tokenizacja beczek whisky, dzieł sztuki, itp. jako sposób na sfinansowanie działalności i marketing jednocześnie).

Oczywiście, tokenizacja niesie też wyzwania – głównie regulacyjne i zaufania. Przed wejściem na tę ścieżkę firma musi sprawdzić obowiązujące przepisy. W Europie ramy prawne dopiero się kształtują i bywają fragmentaryczne, co niestety hamuje rozwój tej formy finansowania. Mimo to Unia Europejska dostrzega potencjał i ruszyła inicjatywa „Tokenise Europe 2025”, która ma na celu ujednolicanie przepisów i wsparcie tokenizacji w państwach członkowskich. W Polsce pierwsze kroki też są widoczne – pojawiły się startupy oferujące tokenizację nieruchomości czy crowdfundingi udziałowe oparte o tokeny, choć na masową adopcję jeszcze czekamy.

Co może zyskać MŚP dzięki tokenizacji? Przede wszystkim nowe źródło kapitału na ekspansję. Zamiast zadłużać się po uszy lub oddawać większość udziałów jednemu inwestorowi, firma może sprzedać 1000 małych tokenów 1000 drobnym inwestorom, zachowując kontrolę, a jednocześnie budując społeczność ambasadorów marki wśród posiadaczy tokenów. Tokenizacja może też ułatwić wejście na rynki zagraniczne – tokeny, z natury globalne, mogą przyciągnąć inwestorów z regionu MENA do polskiej firmy i odwrotnie. Dodatkowo, jeśli firma posiada trudno zbywalne aktywa (np. ziemię, magazyny, patenty), może je częściowo upłynnić przez wydanie tokenów zabezpieczonych tym majątkiem. To zwiększa płynność finansową przedsiębiorstwa.

Podsumowując, tokenizacja to narzędzie jeszcze w fazie dojrzewania, ale zdecydowanie warte obserwacji. Może nie każda branża skorzysta z niego od razu, ale warto już teraz budować świadomość tego trendu i analizować możliwości: czy w naszym modelu biznesowym jest coś, co dałoby się zdigitalizować i zaoferować inwestorom w formie tokenu? Firmy, które pierwsze znajdą sensowne zastosowania (przy zachowaniu zdrowego rozsądku i zgodności z prawem), mogą zdobyć przewagę pioniera na swoich rynkach.

Trójfazowy model adaptacji technologicznej MŚP: od świadomości do transformacji

Przy tak szerokim spektrum zmian – od kompetencji pracowników, przez AI, po energię i finansowanie – łatwo się pogubić. Dlatego proponujemy model trzech etapów adaptacji technologicznej, który pomoże uporządkować działania strategiczne MŚP. Model ten można nazwać „3 linie adaptacji”:

1. Świadomość – wiem, że muszę się zmienić.
2. Wdrożenia punktowe – działam w małej skali i uczę się.
3. Transformacja systemowa – zmieniam się kompleksowo.

Przyjrzyjmy się tym etapom bliżej:

• Etap 1: Świadomość. Na początku kluczowe jest zrozumienie, jakie technologie i trendy dotyczą naszej branży oraz jakie ryzyka niesie brak działania. To etap edukacji i budowania wizji. W praktyce oznacza to np. udział kadry zarządzającej w szkoleniach, konferencjach branżowych o cyfryzacji, śledzenie działań konkurencji i oczekiwań klientów. Na tym etapie firma powinna przeprowadzić szczery audyt własnych kompetencji i zasobów: czy wiemy, czym jest AI/IoT/Blockchain? Czy mamy ludzi o odpowiednich umiejętnościach? Czy nasza infrastruktura IT jest gotowa? Często pomaga skorzystanie z zewnętrznych audytów i benchmarków. W Polsce dostępne są np. testy dojrzałości cyfrowej MŚP (przykładowo test PFR i Fundacji Digital Poland), które diagnozują słabe punkty i wskazują obszary do poprawy. Świadomość to także zmiana myślenia o inwestycjach technologicznych – przestajemy traktować IT jako koszt, a zaczynamy jak inwestycję w rozwój. Jeśli zarząd firmy uzna strategicznie, że “musimy się cyfrowo rozwinąć”, łatwiej będzie o kolejne kroki. Warto tutaj przytoczyć dane: w polskim sektorze przemysłowym, gdzie cyfryzacja kuleje, wszyscy wiedzą, że jest konieczna, ale wielu wciąż odkłada ją na później przez myślenie o niej jak o zbędnym wydatku. Przełamanie tej bariery mentalnej to cel fazy świadomości.
• Etap 2: Wdrożenie punktowe (pilotażowe). Gdy już wiemy, co jest nam potrzebne, pora na działanie w ograniczonej skali. Wybieramy konkretny obszar lub proces, który może zyskać najwięcej dzięki technologii, i tam wdrażamy rozwiązanie pilotażowe. Może to być np. wdrożenie systemu CRM w dziale sprzedaży, uruchomienie sklepu internetowego obok sprzedaży tradycyjnej, instalacja czujników IoT na kilku maszynach w fabryce celem monitoringu, czy implementacja chatbota AI do odpowiadania na zapytania klientów. Pilotaż pozwala przetestować technologię w praktyce, zaangażować zespół i ocenić ROI przed większymi inwestycjami. Ważne, by już na tym etapie mierzyć efekty – np. czy CRM zwiększył sprzedaż, czy czujniki zmniejszyły przestoje maszyn, itp. Udany pilotaż buduje wewnętrzne poparcie dla dalszej cyfryzacji (ludzie widzą na własne oczy korzyści). Trzeba jednak uważać, by na pilotach nie poprzestać – pułapką jest ugrzęźnięcie w stanie “częściowej cyfryzacji”. Wspomniany wcześniej raport Comarch nazwał to obrazowo “cyfrową dżunglą”, gdzie firma ma wprawdzie kilka cyfrowych narzędzi, ale są one nieuporządkowane, niezintegrowane i nie składają się na spójny system. Wiele MŚP utknęło na tym etapie – wdrożyły punktowo parę innowacji, lecz nie przełożyło się to na ogólną transformację sposobu działania. Takie fragmentaryczne podejście daje ograniczone korzyści. Dlatego po fazie pilotażowej, gdy zdobędziemy doświadczenia, należy zaplanować skalowanie na poziomie całej organizacji.
• Etap 3: Transformacja systemowa. To faza, w której technologia przenika cały biznes model i strukturę firmy. Nie chodzi już tylko o zaimplementowanie jednego programu, ale o przeprojektowanie procesów end-to-end w oparciu o nowoczesne technologie. Firma na tym etapie może wdrożyć zintegrowane systemy (ERP, zaawansowane systemy produkcyjne MES/SCADA, platformy analityczne BI), połączyć ze sobą dane ze wszystkich działów i wykorzystywać AI oraz automatyzację na szeroką skalę. Organizacja staje się data-driven– decyzje opierają się na danych płynących w czasie rzeczywistym z różnych źródeł. Struktura może ulec spłaszczeniu i uelastycznieniu, bo cyfrowe narzędzia ułatwiają komunikację i zarządzanie. Pracownicy stają się bardziej wszechstronni cyfrowo, a niektóre role się zmieniają (np. operator maszyny staje się jednocześnie kontrolerem panelu danych). Efektem transformacji systemowej jest osiągnięcie pełnej dojrzałości cyfrowej – co przekłada się na przewagi rynkowe. Duże przedsiębiorstwa często są na tym poziomie z konieczności (presja skali i konkurencji). Dla MŚP dojście tu bywa trudne, ale jest możliwe. Warto zauważyć, że mniej niż 25% polskich firm produkcyjnych zbudowało dotąd solidne fundamenty cyfrowe – zatem te, którym się to uda, będą w elicie. Transformacja systemowa oznacza również ciągłe doskonalenie – firma staje się organizacją uczącą się, gotową adaptować nowe technologie, gdy tylko te się pojawią, bo ma już kulturę innowacji.

Podsumowując model: Każda firma musi przejść od uświadomienia sobie potrzeby zmian, przez pierwsze eksperymenty, aż po kompleksową przemianę. Ten model 3 etapów można też traktować jako cykl: po dokonaniu transformacji w jednym obszarze (np. cyfryzacja biura i produkcji), znów wracamy do fazy świadomości – bo pojawiają się nowe technologie (np. blockchain, quantum computing) i znów trzeba ocenić, co dalej. Ważne jest jednak, by nie pominąć żadnej “linii obrony” przed technologicznym zacofaniem: sama świadomość bez działania nic nie da, pojedyncze wdrożenie bez integracji da ograniczony efekt, a próba skoku od razu do pełnej transformacji bez nauczenia się na mniejszych projektach może skończyć się fiaskiem. Krok po kroku – ale konsekwentnie – to najlepsza droga.

Mierzenie gotowości technologiczno-strategicznej

Na koniec, jak sprawdzić, czy nasza firma rzeczywiście jest gotowa na technologiczne wyzwania? Pomiar gotowości technologiczno-strategicznej jest kluczowy, by obiektywnie ocenić postępy i zidentyfikować luki. Można to robić na kilka sposobów:

• Audyt i ocena dojrzałości cyfrowej: Wspomniane wcześniej audyty (wewnętrzne lub zewnętrzne) dają szeroki obraz. Korzystaj z dostępnych narzędzi – np. bezpłatnych testów online czy usług oferowanych przez European Digital Innovation Hubs. Taki audyt zazwyczaj ocenia różne obszary – od infrastruktury IT, przez umiejętności pracowników, po strategie i cyberbezpieczeństwo. Przykładowo, Test Dojrzałości Cyfrowej PFR zada serię pytań i wygeneruje raport z rekomendacjami, dając przedsiębiorcy spersonalizowaną mapę drogową dalszej cyfryzacji. W regionie MENA również pojawiają się inicjatywy standaryzujące pomiar gotowości – np. Network Readiness Index ocenia infrastrukturę i ekosystem cyfrowy krajów, a dla firm prywatnych istnieją branżowe benchmarki transformacji.
• Kluczowe wskaźniki (KPI): Warto wybrać kilka mierzalnych KPI, które będą sygnałem postępu w transformacji. Przykładowe wskaźniki: odsetek procesów zdigitalizowanych (np. % dokumentów obsługiwanych elektronicznie vs papierowo), % pracowników przeszkolonych cyfrowo, udział przychodów z kanałów cyfrowych (e-commerce, platformy online) w całości sprzedaży, poziom wykorzystania danych w decyzjach (np. czy strategia opiera się na analizach). Jeżeli firma wdraża AI – można mierzyć, jaką część decyzji wspiera AI lub ile godzin pracy oszczędzają algorytmy. Dla efektywności energetycznej – monitoruj zużycie energii na jednostkę produktu. Gdy rozpoczynasz transformację, ustanów wartości bazowe tych wskaźników, a potem regularnie je sprawdzaj. Na przykład, celem może być wzrost wskaźnika cyfrowej intensywności z podstawowego poziomu do średniego w ciągu 2 lat – czyli dodanie kilku nowych technologii do codziennej działalności. UE definiuje firmę o podstawowej intensywności cyfrowej m.in. jako taką, która korzysta z co najmniej 4 z 12 kluczowych technologii (strona internetowa, media społecznościowe, chmura, CRM, e-faktury itp.) – dążenie do spełnienia tych kryteriów może być punktem wyjścia.
• Benchmarking z konkurencją: Porównuj się z najlepszymi w branży. Jeśli konkurencyjna firma produkcyjna wdrożyła roboty lub AI, a my nie – to sygnał, że możemy odstawać. Szukaj studiów przypadku (case studies) z Twojej branży: ile % firm ma już dane rozwiązanie? Przykładowo, jeżeli dane OECD mówią, że np. 8% firm średniej wielkości w UE korzysta z Big Data, a Twoja firma jeszcze nie – to wiesz, gdzie jesteś względem średniej. W Polsce tylko 8% firm używa analityki big data, więc wdrożenie takiej analizy może od razu plasować Cię w gronie liderów. Benchmarki mogą dotyczyć też energii (np. ślad węglowy produktów na tle branży) czy sprawności operacji (np. czas realizacji zamówienia, % procesów online).
• Certyfikacje i standardy: Rozważ certyfikaty potwierdzające Waszą gotowość i poziom. W obszarze cyberbezpieczeństwa może to być zgodność z normą ISO 27001, w obszarze transformacji cyfrowej – certyfikaty kompetencji pracowników (np. ICDL – międzynarodowy certyfikat umiejętności komputerowych, AgilePM dla kadry zarządzającej projektami cyfrowymi itp.). Sam proces uzyskiwania certyfikatu często ujawnia braki, które trzeba uzupełnić.
• Ciągłe monitorowanie i ulepszanie: Gotowość technologiczna to ruchomy cel. Dlatego stwórz mechanizm ciągłego przeglądu – np. roczny “technologiczny przegląd strategii”, gdzie zarząd ocenia postępy transformacji: co się udało wdrożyć, co zawiodło, jakie nowe technologie się pojawiły na horyzoncie. Można tu wykorzystać zewnętrznych ekspertów – wielu konsultantów oferuje usługę oceny cyfrowej dojrzałości firmy raz na rok wraz z rekomendacjami na kolejny rok.

Na koniec, ważne jest, by mierzenie nie stało się celem samym w sobie. Chodzi o to, by metryki służyły biznesowi – pomagały wykryć słabe punkty i mobilizowały do poprawy. Jeśli np. audyt wykaże braki w kompetencjach pracowników, odpowiedzią powinna być inwestycja w szkolenia. Jeżeli wskaźnik udziału sprzedaży online stoi w miejscu, to sygnał, że trzeba usprawnić kanały cyfrowe lub marketing. Pamiętajmy, że transformacja technologiczna to proces ciągły. Nawet firmy postrzegane jako cyfrowi liderzy stale się doskonalą i adaptują do nowych realiów. Regularne pomiary gotowości strategicznej zapewnią, że nasza firma nie osiądzie na laurach i zawsze będzie przygotowana na kolejną falę innowacji.

Globalna rewolucja technologiczna nie ominie żadnej branży – od rolnictwa, przez produkcję, po usługi i handel. Dla MŚP spoza sektora IT może ona wydawać się trudnym wyzwaniem, ale z drugiej strony stanowi ogromną szansę na skokowy rozwój. Kluczem jest proaktywne podejście: inwestycja w ludzi i kompetencje, odważne (choć przemyślane) eksperymentowanie z nowymi technologiami oraz strategiczne planowanie transformacji. Firmy w Polsce, Europie i regionie MENA, które już dziś podejmą wysiłek modernizacji kompetencji, wdrożą AI w swoich procesach, zabezpieczą energię z różnych źródeł i zainteresują się innowacyjnymi formami finansowania jak tokenizacja – jutro będą tymi, które dyktują warunki na rynku. Jak pokazują przytoczone przykłady spoza sektora IT, nawet tradycyjne biznesy mogą z powodzeniem zaadaptować przełomowe technologie, jeśli robią to z głową i strategią. Najważniejsze to unikać paraliżu przed nieznanym – zacząć od małych kroków, uczyć się i stopniowo przechodzić od świadomości, przez pilotaż, do pełnej transformacji. Wówczas globalna rewolucja technologiczna stanie się dla MŚP nie zagrożeniem, a katalizatorem trwałego wzrostu i przewagi konkurencyjnej.

Dołącz do naszego newslettera

#DigitalTransformation #SMEGrowth #FutureOfBusiness #AIRevolution #EnergyTransition #Tokenization #BlockchainForBusiness #Sustainability #InnovationStrategy #TechLeadership #MENARegion #EuropeBusiness #GlobalMarkets #SmartIndustry #BusinessResilience #AIForSMEs #DigitalReadiness #CleanEnergy #RenewableEnergy #FinancingInnovation

#CyberReady #Industry40 #DataDriven #BusinessScaling #TechAdoption #SmartManufacturing #EnergyEfficiency #SMEFinance #TechEcosystem #AIinBusiness #GreenEconomy #GlobalExpansion #BusinessStrategy